GRANDS EMPÈRIS AFRICANS MEDIEVALS (IV)

Pendent la casuda del reialme de Mali i avián desparièrs reialmes ancians que volián se venjar. Un d’aqueles èra Gao, un pichon reialme african que balhariá naissença al pus grand empèri conegut en quela region. Lo sieu poder foguèt tan gran qu’atirèt l’atencion d’un reialme vesin luenhan; Marròc, qu’envièt una expedicion per conquistar Gao. E capitèt.

Soni Ali aviá pogut arribar al tron de Gao en 1464 on demoravan los Songhaï, entre lo flume Nigèr o lo sud, tre las vilas de Gao e Tomboctó. Lo primièr que faguèt Ali foguèt bastir una armada amb de cavalariá e tanben una flòta de mai de 400 pirògas. Aprés assautèt Tomboctó que, pasmens, poguèt pas èsser contrarotlada fins a 1468.

Des d’alara foguèt nomenat Ali lo Grand pr’amor qu’ajudèt a desvolopar lo comèrci de la region. Tanben creèt una administracion plan descentralizada a mai de dirigir totes los actes oficials. L’empèri de Gao venguèt gigantàs e sonque s’arrestèt a las pòrtas de la sèlva, ont la mòsca tse-tse atacava e auciá plan los cavals de la siá armada.

La conquista de Silla

Lo filh d’Ali permetèt l’arribada al tron de Mohamed Silla, cap de l’armada de Gao e puèi nomenat Askia Mohamed. Foguèt un còp d’estat dirigit per los òmes pus educats de Tomboctó, que volián islamizar mai lèu la region. Mohamed foguèt nomentat Askia pr’amor que las filhas de Soni Ali, quand aqueste ataquèt lo palais reial diguèron “A si kyi ya!” çò que voliá dire “Non, el non”. E aqueste nòm menèt la nòva dinastia a l’apogèu imperial dels Songhaï.

Tomboctó venguèt una vila clau. Askia Mohamed ordonèt susvelhar las carrièras per veire se totas las femnas passejavan amb lors paires o fraires. Lo nòm de Tomboctó aviá coma origina Boctó, lo nòm d’una celèbra femna que gardaba lo pòtz ont s’arrestavan las ancianas caravanas que crosavan lo desèrt. Segon mai d’una cronica, foguèt una bona epòca per los malians mas tanben pels Songhaï. Lo contraròtle de la sal èra la clau.

Totun, aquò atirèt l’etencion de vesins luenhans. Al sègle XVI Al-Mansor, soltan de Marròc, deicidiguèt conquistar l’empèri Songhaï. Envièt una expedicion a Tomboctó dirigida per pacha Djoder, amb una armada de marroquins mas tanben de mercenàris angleses. Quand dintrèron en territòri Songhaï aprés crosar lo Sahara èra l’an 1591 e aquò provoquèt la guèrra civila al país.

Lèu Gao s’enfonzèt en l’anarquia. Mas una armada pròpria foguèt enviada per assajar d’arrestar los marroquins e angleses. Se trobèron a Tondibi, apròp del flume Nigèr, mas lèu foguèron desbrandats pr’amor de las armas de fuòc anglesas.

Aprés conquistar Gao e Tomboctó lo soltan de Marròc nomenèt governadors marroquins, celèbres coma “Armas” pr’amor de las siás armas de fuòc. Totun, e malgrat que lèu contrarotlèron lo comèrci transaharian de la sal, Gao demorava plan luenh e los soltans de Marròc perdèron l’interés.

Pas gair annadas apuèi Marròc daissèt de contrarotlar Gao que, totun, poguèt pas reviscolar coma empèri african. Trobaram pas grands empèris africans medievals coma aquel en tota la region. Jamai. D’autres reialmes africans venguèron tanben poderoses pendent l’epòca, mas cal viatjar mai al sud, al Gòlf de Benin o encara Africa centrala, ont naissarián tanben reialmes poderoses que daissarián lor nòm en l’istòria del continent african a l’edat mejana.