ROGER BACON E LA SCIÉNCIA MODÈRNA (1220-1292)
CAM.- Roger bacon (1220-1292) foguèt un dels pensaires mai prigonds e, al còp, mai incompreses de tota l’edat mejana. Lo sieu nòm ressonèt a totas las universitats europèas, dempuèi Oxford fins a París. E los que ne parlavan o l’admiravan o n’avián paur. La supersticion encara èra plan espandida al sègle XIII (encara o es uèi lo jorn). Pasmens, aquò arrestèt pas jamai Bacon a l’ora de dire çò que cresiá.
Bacon gausèt levar la votz per proclamar que l’unica fònt vertadièra de coneissença se trobava pas en la repeticion mecanica dels tèxtes ancians, mas en l’observacion dirècta de la natura e tanben en l’experimentacion rigorosa. Totes aqueles qu’èran d’acòrd amb el lo nomentèron Doctor Mirabilis o encara lo Doctor Meravilhós. Los sieus enemics l’acusèron de pactar amb lo mai enlà.
Tot comencèt en Ilchester, Anglatèrra, en 1220. La siá familha èra nòbla. Foguèt aital que poguèt estudiar amb l’argent de la familha. Encara plan jove, la siá curiositat despassèt las limitas de l’educacion convencionala de la siá epòca. E pr’amor d’aquò se n’anèt a estudiar a Oxford.
La universitat d’Oxford
Jos un bon mestratge, Roger aprenguèt de regardar lo cèl d’una autra manièra, e comprenèt que la lutz e la geometria èran claus fondamentalas de l’Univèrs. L’atraccion per la lutz, l’optica e las matematicas vengueron plan importantas per Roger Bacon. E aquò l’aluenhèt de la filosofia especulativa de la siá epòca.
Aprèp finir la siá formacion a Oxford se n’anèt a París per i trabalhar coma professor. Mas tanben patiguèt viure de prèp la rigidesa d’un sistèma academic que venerava Aristotèl coma se foguèsse Diéu. Aquò provoquèt en Bacon una revòlta prigonda. La majoritat dels mèstres demoravan jorns e jorns en tot discutir concèptes abstraches sens aver jamai tocat un instrument scientific.
Quora venguèt mai madur, Bacon causiguèt dintrar a l’òrdre dels Fraires Menors. Una òrdre qu’a l’origina defensava la pauretat e simplicitat evangelica mas qu’amb lo temps contrarotlavan Euròpa a nivèl intellectual.
Quora venguèt public que las siás recercas èran sus las proprietats del miralhs, la refraccion de la lutz o encara sus la quimia, venguèt criticat. Justament bacon aviá capitat a afirmar de leis universalas amb aqueles estudis. E poguèt far las primièras lunetas de l’umanitat per corregir la vista lassa. Las siás teorias ajudarián puèi a bastir lo primièr telescòpi ségles aprés. Mas foguèt acusat de nigromancia.
En 1257 foguèt escartat d’ensenhar publicament a París. Tanben li exigiguèron de publicar pas res mai sens d’autorizacion papala. Lo cardenal Guy de Foulques o cambiariá tot. Venguèt papa jos lo nòm de Clement IV en 1265. Li demanèt un compèndi de la siá coneissença en secrèt.
Bacon poguèt o far en mens de 18 meses. Escriguèt l’Opus Majus, l’Opus Minus e l’Opus Tertium, ont expausèt un sistèma educatiu nòu basat sus la matematica, la geografia e las lengas classicas. Ailà Bacon descriguèt vaissèls sens ramièrs, mercés a de motors complèxes, de cars de nauta velocitat e de maquinas que podián volar.
Pasmens Clement IV moriguèt lèu. En 1277, lo nòu ministre general dels franciscans, Girolamo Masci, condemnèt oficialament los libres de Bacon e demanèt de l’enviar a la preson. Foguèt pas liberat fins a l’an 1292.
Tornèt a Oxfod meses abans de morir. La siá òbra foguèt amagada pendent sègles. Moriguèt paure, sol e dublidat. Mas foguèt un dels scientifics pus brilhants de tota l’edat mejana. E se los contemporanèus o desbrembèron val pas tornar o desbrembar uèi lo jorn. Lo remembrar es doncas far justícia al sieu trabalh. Un dels trabalhs scientifics mai brilhants de tota l’edat mejana.
