LA CANÇON DEL CID (1200)
Christian Andreu.- La cançon del Cid (Cantar de mio Cid) es una cançon epica anonima que descriu çò que faguèt lo cavalièr castelhan Rodrigo Díaz, tanben conegut amb lo nòm del Campeador pendent los darrièrs ans de la siá vida. Uèi l’òbra es considerada coma lo primièr libre long escrich en castelhan qu’a, a mai, una granda valor literària pr’amor del sieu estil. Segon la majoritat d’expèrts actuals lo libre foguèt escrich aperaquí l’an 1200.
D’un autre costat, la cançon del Cid es l’unica cançon epica castelhana conservada fins a uèi lo jorn de biais gaireben entièr. Sonque ne demòra una còpia de l’an 1207, pr’amor que la primièra pagina de l’original e dos paginas mai del còdex son, uèi, perdudas. Pasmens, lo contingut d’aquelas paginas poguèt èsser reescrich seguint la Cronica dels 20 reis.
Lo poema a 3.735 verses de longada divèrsa malgrat que son pus usats los vèrses de 14 a 16 silabas metricas. Uèi força cercaires creson que lo nòm original foguèt sonque “Gesta” e pro. Al principi èra una òbra orala mas que foguèt urosament escrita apuèi. Es considerada una òbra de naut valor istoric pr’amor que parla de costumas, classes socialas e eveniments de l’epòca medievala.
Un eròi pels castelhans
Malgrat l’istoriografia tradicionala, qu’insistís a l’ora de nomenar lo Cid coma un eròi espanhòl de l’edat mejana, una vision pus justa fa pensar que sonque foguèt un eròi pels castelhans, pr’amor que, plusors còps, luchèt contra los aragoneses e catalans e al costat dels sarrassins, pr’amor qu’èra un mercenàri e luchava pas per cap pàtria. Aqueste eròi, doncas, es lo Cid, que vòl recuperar la siá onor pr’amor que foguèt enviat a l’exili de biais polemic.
Lo libre comença amb aquel enviament politic a l’exili aprés èsser acusat lo Cid de raubaire. Mas Rodrigo Díaz tanben acusa lo rei d’aver aucit lo fraire del rei, l’anterior rei de Castilha. Val pas dire que lo rei aima brica aquò e l’envia a l’exili. Poirà pas pus jamai veire la siá filha o femna. Totas las siás possessions son confiscadas e Rodrigo daissa d’èsser lo cap de la siá pròpia familha justament pr’açò.
Totun, aprés conquistar Valéncia es perdonat, e pòt demorar amb la familha a Valéncia. Las filhas seràn maridadas amb los princes de Carrión. Mas quand aqueles atemptan contra l’onor de las filhas, lo Cid considèra que l’aunor pròpia es tornada a èsser atacada. Segon lo dret medieval aquò es pro per negar lo maridatge. Mas cal anar a judici. La justícia, fin finala, balha la rason al Cid e condemna publicament los princes de Carrión. L’estructura de l’òbra alara es una repeticion de situacions amb d’aunor o sense per part del Cid. Se al començament del libre lo Cid es un bon cavalièr vassal del rei que demora a Vivar, l’exili entraïna la pèrda de tot. Puèi, pasmens, es perdonat e aprés l’ataca dels princes serà adobat a nivèl reial tornarmai.
De critics importants del sègle XX ja confirmèron las tres partidas basicas del libre. A la primièra, lo Cid es enviat a l’exili, abandòna la familha e comença a luchar contra regnes pas crestians. A la segonda partida lo Cid se dirigís cap a València e pòt la conquistar. Es perdonat pel rei e pòt demanar la man dels princes de Carrion per las siás filhas. Puèi arriba lo maridatge. A la partida finala del libre, los princes de Carriòn demòstran que son pas braves guerrièrs pr’amor que, quand arribon los sarrasins, fugisson. A Corpes atacarán las filhas del Cid e las daissaràn mièg mòrtas. Lo cid, aprés o saber, declara que son òmes covards e qu’an pas la valor de luchar contra el. E demòstra publicament qu’aquò es vertat. Quan i a lo judici, lo rei declara que lo maridatge es pas legal. E las filhas del Cid, serán ara maridadas amb los reis de Navarra e Aragon.
Uèi sonque demòra una còpia del libre a Madrid, a la Biblioteca Nacionala. Son 76 paginas medievalas pas gaire premanidas. Lo libre foguèt premanit al sègle XV e fautan divèrsas paginas. Uèi i a expèrts que dison que lo libre, pr’amor del tipe d’ortografia qu’a, foguèt escrich al sègle XIV e pas al sègle XIII. Tanben i a d’espròvas gramaticalas que suggerisson çò de meteis.
L’autor, pasmens, encara es desconegut aprés sègles de discussion scientifica. Lo libre ditz textualament que foguèt escrich per Abada. I aguèt un Pero Abada en 1253 que benlèu escriguèt lo libre en 1245. Mas aquesta teoria es pas acceptada per totes los expèrts. Fin finala, la resulta de la discussion foguèt confirmar qu’es una còpia del sègle XIV mas qu’es còpia d’un autre libre escrich en 1140, a l’epòca d’Anfós VII de Castilha.
En 2003, Timoteo Riaño Rodríguez e María del Carmen Gutiérrez, de l’Universitat de Burgos, afirmèron que lo Cid es una còpia realizada aperaquí l’an 1235. Aital o demostrariá un prigond estudi lingüistic e paleografic d’ambedós cercaires. Tanben confirmèron que i aviá pas un sol autor mas dos e qu’ambedós èran trobadors. Uèi es considerada un cançon epica pr’amor que los eveniments descriches son epics, èra cantada e tanben a vèrses epics.
