LO PRIMIÈR PARLAMENT MEDIEVAL (1283)

Christian Andreu.- Lo primièr e mai ancian parlament medieval de la planeta (e plan mai abans que lo meteis parlament anglés) foguèt lo Parlament de Catalonha. Aqueste organisme aguèt coma ancessor la Cort Generala catalana o Corts, que foguèt lo principal organ legislatiu del comtat de Barcelona des d’aperaquí l’an 1250. Lo parlament o Corts catalanas demorèt mai de 450 ans. Finiguèt après l’envasion castelhana del principat catalan en 1714.

Segon mai d’un istorian, dont l’anglés Thomas Bisson, lo parlament catalan comencèt de biais oficial en l’an 1283 e es considerat per una granda majoritat d’istorians europèus e mondials coma lo primièr parlament medieval, ancessor dels parlaments modèrns actuals dels estats democratics.

Totun, la siá origina es plan mai anciana, doncas cal anar fins a l’an 1027, quora i aguèron las primièras assembladas de la corts de Patz e Trèva. Aquelas corts son tanben consideradas per fòrça istorians actuals coma ancessoras del primièr parlament europèu ont lo rei a de besonh passar de leis amb l’ajuda dels tres estaments ; lo religiós, lo militar e lo popular. Sens eles non se podiá passar cap nòva lei, pr’amor qu’aqueles estaments èran pas inferiors a  la figura reiala mas parièrs juridicament.

Diferents parlaments

A mai de las Corts catalanas, quora nasquèt la corona catalanoaragonesa, las corts se dupliquèron, pr’amor que i aguèt tanben corts al Reialme de València, corts al reialme d’Aragon e tanben las Corts Generalas d’Aragon, ont s’amassavan los representants de la noblesa, la glèisa e lo pòble de totes tres reialmes ; País Valencian, Aragon e Catalonha. Cal soslinhar que los malhorquins enviavan los sieus representants al parlament catalan.

Cada lei nòva passada per aquelas corts reialas èran solament per cada un dels tres estats. Solament las Corts Generalas d’Aragon podián passar de leis amb d’efièches sus totes los territòris de la corona, mas èran fòrça raras e pas gaire demanadas pel rei pr’amor que l’estat èra una confederacion d’estats diferents amb de leis pròprias e pas un estat centralizat.

Las Corts catalanas, d’un autre costat, avián lo comte de  Barcelona coma sobeiran del territòri a mai dels nomenats tres braçes ; popular, nòble e religiós. Aqueste darrièr èra representat per l’evèsque de Tarragona, lo braç nòble èra representat pel Duc de Cardona e lo braç popular o reial èra dirigit pel Conselhièr primièr (en Cap) de la vila de Barcelona.

Los membres del braç popular èran nomenats sindics. Lo rei èra qui demanava de corts amb una prepausta reiala. Alara caliá un acòrd entre los braçes de las Corts e lo meteis rei. De rebrembar que cada braç podiá s’amassar amb lo rei sens los autres braçes. Las leis passadas se basavan en l’acòrd entre lo rei e los braçes e èran nomenadas Constitucions Generalas de Catalonha. Podián èsser prepausadas tanben per los braçes e alara èran nomenats Capitòls de Cort. Un còp finidas las corts catalanas èran publicadas e avián ja valor de lei.

La primièra Cort comtala de Barcelona foguèt l’an 1000. Puèi i aguèron las Assembladas de Patz e Trèva dempuèi 1021. Lo braç religiós participèt pas en aquel tipe de corts fins a l’an 1192. Quora lo Comtat de Barcelona e lo reialme d’Aragon s’uniguèron politicament las corts venguèron reialas.

En 1214 i aguèt una Cort Reiala pr’amor de la mòrt de Pèire Ir a Murèth en 1213. I anèt lo sieu filh, futur Jacme Ir, que jurèt davant d’òmes de glèisa, de nòbles e lo pòble, que sovent demanava d’ajuda al rei per arrestar las intencions de la noblesa. E solament lo rei aviá de simpatiás per aquel braç per los balhar mai de libertats e proteccion. Totun, entre 1218 e 1276 las corts aguèron pas encara una valor legislativa.

Segon l’istorian Charles Howard McIlwain las corts catalanas, que comencèron de biais oficial en 1283, son un vertadièr modèl de parlament medieval: “ne lo parlament anglés ne las corts francesas e occitanas se pòdon comparar amb las corts catalanas pendent lo sègle XIVn”.

Al sègle XIV, pasmens, naquèt la Diputacion Generala d’aquelas corts. Seriá lo vertadièr govèrn de Catalonha pendent los sègles XVIn e XVIIn. La siá tòca èra defendre lo sistèma legislatiu pròpri catalan de las atacas dels reis de l’ostal dels Àustria, qu’ara avián la cort a Madrid. Aprés la Guèrra de Succession catalana, lo nòu Decret de Nòva Planta de Felip Vn, rei de Castilha, aboliguèt aquelas corts, que tornèron pas a amassar-se al long de los sègles XVIIIn  en e XIXn. Quan tornèron a existir, en 1931, cambièron lo nom pel de Parlament de Catalonha.

Fotografia principala: Archiu de Lhèida