LO COMTAT DE PALHARS (872- 1047)
Lo comtat de Palhars foguèt un dels màgers comtats catalans que formavan part de Gòtia quand arribèron los aquitans (e pas los francs) per liurar lo territòri catalan dels sarrasins. Lo comtat èra situat en naut del flume Noguera Pallaresa, entre lo Pirenèu e la vila de Cònca de Tremp. Includissiá las vals d’Àneu, de Cardós e la Val Ferrera a mai de la part esquèrra del flume Noguera Ribagorçana e la Val de Flamisell.
Foguèt justament entre los ans 802 e 803 quans lo comte Guilhèm Ir de Tolosa, après realizar doas atacas al territòri, que poguèt conquistar l’airal als sarrasins. La region foguèt annexada lèu lèu al comtat de Tolosa ont totas aquelas tèrras demorèron jos la meteissa region administrativa occitana pendent decadas.
En los comtats de Palhars e Ribàgorça, lo comte tolosan aguèt un poder sens fin, gaireben sobeiran. Balhavan de privilègis als monastèris com fasiá la cort aquitana dempuèi fasiá sègles. Justament durant aquel periòde los occitans fondèron los monastèris de Gerri, a la val de Noguera Pallaresa, en l’an 807, mas tanben los monastèris de Senterada e d’Alaon. Lèu tanben foguèt inclutz lo Palhars e Ribagòrça a l’evescat d’Urgelh pr’amor d’un edicte imperial.
L’administracion tolosana
En 806, Guilhèm Ir de Tolosa venguèt monge. Los següents comtes, Bigon (806-816), Berenguer (816-835) e Bernat de Septimània (835-844) contunhèron d’aver lo Palhars coma territòri tolosan. Quand èra rei Loís lo Pietós en 844 i aguèt una revòlta : lo comte Galin, filh del comte d’Urgèl Asnar Ir se revoltèt contra Tolosa. Venguèt lèu lo comte titular de Palhars mas tanben d’Urgèl e de Cerdanha. D’efièch lo comte Galin profechèt los problèmas que i aviá entre l’emperaire Loís e lors filhs e s’amassèt a los aristocratas de Palhars e Ribagòrça, que volián pas pus deprendre del comtat tolosan. La tòca èra poder recebre l’argent d’aqueles territòris e trincar aital lo ligam que i aviá fins alara amb los aquitans.
Mas los territòris d’Urgèl e Ribagòrça foguèron balhats apuèi a Sunifred d’Urgèl e Cerdanha. Galin perdèt los territòris après resistir fins a l’an 844 quand lo meteis comte tolosan Fredòl lo desfachèt. Fredòl balhèt de nòvas tèrras als monastèris de Santa Maria de Gerri e de Santa Maria de Lavaix. Lo govèrn que i aguèt des d’aquel moment foguèt tolosan mas ara amb fòrça autonomia. L’an 859 es lo primièr còp que podem trobar lo nòm de Comtat de Palhars (in comitatu nostro Paliarensi).
Encara en 872 i aguèt una nòva crisi de poder en l’airal e Raimond IInd de Palhars-Ribagòrça declarèt la siá independéncia dels aquitans de biais definitiu. Lo nòu administrador del territòri venguèt Bernat lo Vedèl. Des d’aquel an lo vicecomte de Lemòtges recebèt lo comtat e après Odon de Tolosa fins a l’an 886. Raimond IInd contunhèt de se declarar vassal del reialme aquitan.
Foguèt doncas en 872 quand se pòt ja parlar d’un comtat de Palhars independent e pas abans. Lo primièr comte sobeiran d’aquel territòri foguèt Raimond II de Ribagòrça-Palhars (872-920). Qualcunes istorians dison qu’èra filh de Lop de Bigorra e familha de Lop, duc dels bascos, en 818, que tanben demoravan en aquela region pirenenca.
Raimond IInd de Palhars tanben bastiguèt un evescat pròpri e nòu e puèi s’alièt amb lo comte de Tolosa. Tanben volguèt aver coma amics a Navarra. E ajudèt a balhar un còp d’estat en aquel país per d’interesses propris. D’un autre costat, atanben s’alièt amb los Banu-Qasi de Saragossa.
En 904, totun, los sarrasins ataquèron Palhars e calguèt anar a a guèra contra los arrasins se òm voliá aver tornarmai de patz. Aquestes conquistèron Roda d’Isàvena en 907 e en 909 ataquèron los castèls d’Oliola, Ponts e Alguaire e encara en 910 arribèron fins a la Seu d’Urgèl. Après morir lo comte Raimond II de Palhars en 920, los filhs devessiguèron lo comtat en dos ; Ribagòrça venguèt un comtat independent e Palhars l’autre.
Isarn Ir de Palhars (920-948) daissèt un filh, Lop Ir, que maridèt amb Gotruda de Cerdanha e Palhars venguèt part d’aqueste comtat catalan. En 963 aqueste comtat èra dirigit per Raimond IInd de Palhars. En 1011 moriguèt Sunyèr Ir de Palhars e los filhs tornèron a devessir lo comtat : Ramon IVn (1011-1047) demorèt en Palhars Jussan, e Guilhèm IInd (1011-1035) en Palhars Sobeiran. La devession venguèt definitiva e per totjorn.
Cau rebrembar que l’agla amb dos caps tipica del bloquièr de Palhars naissèt en l’an 1295 e pas abans, quand visquèt Sibilla de Palhars Sobeiran. Èra nèta del comte Arnau Rogièr e de Lucrecia de Ventimiglia, de l’ostal imperial bizantin. Quand maridèt Arnau Rogièr Palhars adoptèt l’agla bicefala. Lo darrièr comte de Palhars Sobeiran foguèr Rogièr IIIn, que moriguèt en 1503 del còp que la darrièra comtessa independenta de Palhars Jussan foguèt Doça de Son, mòrta en l’an 1192.
