LO GRÈC MEDIEVAL
Quand parlam de grèc medieval parlam de l’estapa de la lenga grèga que i aguèt pendent l’Edat mejana, mai que mai al torn de l’an 600 e fins a l’an 1453 (quand i aguèt la casuda de Constantinòble). Cal remembrar que lo grèc foguèt la sola lenga administrativa imperiala dels bizantins. Pendent aquesta estapa tanben es coneguda coma grèc bizantin, malgrat que tanben pòt èsser identificat coma grèc medieval.
L’istòria academica situa lo començament d’aquesta estapa al sègle IVn o tanben durant la devession de l’Empèri roman en l’an 395. Cèrts istorians preferisson començar aquesta estapa en l’an 330, quand Constantinòble venguèt capitala imperiala. No cal dire qu’aquestas datas son fòrça subjectivas.
Pr’amor que i aguèron pas de cambiaments lingüistics prigonds del grèc abans del sègle VII. Lo grèc medieval naissèt coma un pònt entre lo grèc de l’epòca anciana e lo grèc modèrn. La literatura grèga medievala patiguèt de fòrtas influéncias del grèc ancian malgrat que totas las caracteristicas del grèc modèrn naisson tanben alara.
Amb la naissença de Constantinòble coma capitala imperiala, lo latin perdèt influéncia e la ganhèt lo grèc. Mai encara après la devession de l’an 395. Lo latin contunhèt d’èsser la lenga de la cort, l’armada e l’administracion mas dempuèi lo sègle Vn lo latin comencèt a patir un grèu declin. Malgrat aquò daissèt fòrça vocabulari al grèc.
La nòva capitala
Dempuèi l’an 550 las refòrmas legalas ja s’escrivián en grèc e pas en latin. Passèt çò de meteis amb cèrtas parts del Corpus Iuris Civilis latin. L’emperaire Eracli (610–641) adoptèt lo títol oficial de Basileus (en grèc) e pas Imperator (latin) en L’an 629. Foguèt la meteissa epòca que lo grèc serà ja oficial a l’Empèri Roman d‘Orient. L’empèri, après la casuda de Roma en 476, se nomenèt Romania e los grècs « romans » (Rhomaioi).
La populacion que parlava grèc en aquela epòca èra d’aperaquí, una tresena part de tot l’empèri, çò es 15 milions de personas (en l’an 600). L’airal central demorava ont i aviá mai grècs, aquò es la peninsula balcanica, mas tanben Asia menor. En sud-èst de l’empèri totun, l’aramèu tanben èra plan parlat. L’èst e lo sud imperial foguèron envasits pels persans en 603 e 619 e, fin final, malgrat tornar a territòri imperial en 628, daissèron de demorar zònas grègas en 693.
De un autre costat, tanben i aviá lo grèc comun o popular e lo grèc de las classes amb cultura, mai influencïat per lo grèc ancian. Dempuèi lo sègle XI, quand apareisson los turcs seljucidas, lo grèc perdrà mai e mai territòris fins a la casuda de Constantinòble en 1453, mas tanben après, e daissèt d’èsser lenga oficiala fins a l’an 1832.
I a mens tèxtes de grèc medieval que de grèc ancian. Fins al sègle XII, pasmens, lo grèc èra brica aimat pels savants bizantins. E lo dialècte d’Atènas se desseparèt mai e mai. E aquò qu’usava un vocabulari plan ancian. Lo dialècte d’aquesta vila daissèt de cronicas istoricas e de tèxtes religioses. La poesia èra totjorn religiosa.
D’aquela epòca son importants la Cronografia de Malalas, la Cronica de Teofanes o l’òbra de Constantin Porfirogenit. Abans de l’an 1110 sonque demòran de vèrses satirics e pas gaire poèmas.
De remembrar lo Digenis Akritas , una epopèia en vèrs, e l’Alexiada. Dempuèi lo sègle XII ja trobam de sagas eroicas coma la Cronica de Morea. Aquesta devession entre lo grèc popular e lo grèc literàri demorèt fins al sègle XX. De un autre costat, lo grèc medieval venguèt pas plusors lengas com s’èra debanat amb lo latin. La sola excepcion es lo grèc del sud de la Mar Negra. E, en general, l’accent del grèc medieval foguèt plan desparièr de l’accent del grèc ancian.
La siá gramatica cambièt plan dempuèi l’an 1100 e pas gaire mai aprés. Fins a uèi. Las declinacions cambièron de biais prigond mas pas gaire aprés. E lo grèc tanben foguèt nomenat romiós (roman) fins al sègle XIV. E, per ansin, foguèron utlizats plan latinismes. Pendent la fin de l’epòca medievala lo grèc medieval tanben patiguèt una fòrta influéncia del venecian, lo francés e l’aràbi. Mas tanben influencièt d’autras lengas eslavas europèas pr’amor de la Glèisa Ortodoxa ; lo bulgar, lo rus, lo sèrbe e l’ucrainés, dont d’autras.
La Redaccion
Fotografia principala: Chat GPT/Sapiéncia
