A L’ENTORN DE PÈIRE ABELARD, DEFENSOR DE LA RASON

Sovent son editats libres que son vertadièrs joièls medievals. Un d’aqueles es lo libre « Pierre Abelard, Un humaniste du XIIe siècle », de Lluís Nicolau d’Olwer, editat ongan per Classiques Garnier e revirat del catalan al francés per Gerard Joan Barceló. Barceló nasquèt en 1973 e se formèt a l’Escòla Normala Superiora de París Uèi ensenha lo francés, las lengas classicas e l’occitan. S’interèssa dempuèi sa joventut en Corsega a las problematicas de las lengas minorizadas, çò que lo mena cap a las questions de traduccion, e fa lo corrector de publicacions occitanas coma Jornalet e Sapiéncia Occitana.

1.- Foguèt publicat a la fin d’abril lo libre Pierre Abélard, Un humaniste du XIIe siècle. E n’avètz revirat en francés lo tèxt de l’original escrich en catalan per Lluís Nicolau d’Olwer. Es un libre de mai de 500 paginas. Lo trabalh foguèt complicat, non?

Òc, es una òbra enòrma per sas dimensions e son ric contengut istoric, biografic e filosofic, lo trabalh de tota una vida d’un politician e professor universitari catalan que moriguèt en exili en Mexic en 1961 —aviá 73 ans— per fugir la dictatura franquista. I consagrèri la màger part de mon temps liure durant aperaquí un an e mièg, mas aquò valiá la pena: es l’òbra d’un istorian conscienciós, tanben aimador de filosofia.

2.- Que vos menèt a decidir de revirar lo libre? Avètz qualque preferéncia personala, teologica, filosofica o istorica per Pèire Abelard, lo filosòf breton (1079-1142) , qu’anticipèt de reformas del cristianisme occidental?

Fòra de son istòria d’amor tragica amb Eloïsa, un amor liure que s’acabèt per una castracion mas que subrevisquèt a la separacion forçada del parelh, pasmens maridat, per un doble engatjament religiós, coneissiái pas gaire Abelard (1079-1142), ni son òbra filosofica e teologica. Segon Lluís Nicolau d’Olwer, malgrat sa naissença près de Nantas, èra pas especialament breton perque, per l’autor catalan, d’origina irlandesa per sa maire, l’identitat bretona es intrinsècament celtica, e se sap qu’Abelard parlava pas breton. Dins son autobiografia, Historia calamitatum (Istòria de mos malaürs) lo filosòf medieval se referissiá a son territòri d’origina coma “son país”, jamai coma Bretanha. Cossí que siá, es l’ostal d’edicion catalan Obrador Edèndum —bailejat per Elena De La Cruz Vergari e que fa 11 ans publiquèt l’òbra postuma de Nicolau d’Olwer, editada per Josep Batalla i Costa— que se fisèt de ieu, per mas coneissenças del catalan e del latin —lenga de las òbras d’Abelard—, per traduire en francés aquel libre.

3.- Abelard foguèt un defensor de la logica racionala a una epòca que sovent es considerada coma escura. Una logica qu’a l’ora d’ara se pòt pas gaire veire per  carrièras…

L’Edat Mejana, dempuèi la Renaissença, es sovent caricaturada, dins la mentalitat collectiva, coma una epòca d’ignorància, de violéncia e d’intolerància religiosa. De fach, aquela pontannada aguèt aqueles caires, de tot segur, mas lo sègle d’Abelard es al contrari un periòde intellectualament intens, amb la creacion d’escòlas, cèrtas jos autoritat eclesiastica mas en realitat ancessoras de nòstras universitats.  En consequéncia, l’òbra logica d’aquel filosòf crestian correspond a son epòca. Quant a la nòstra, me sembla que parlam fòrça mai de tecnologia que non pas de logica, es vertat. Mas es benlèu mai important de pensar que non pas se daissar portar per la tecnologia.

4.- E tanben foguèt un dels primièrs a pensar lo concèpte de subjècte en un mond ont tot èra collectiu….Justament pr’amor que defendiá la logica racionala trobèt fòrça enemics dins la Glèisa catolica, coma tantes e tantes eròis de l’Edat Mejana que foguèron executats coma erètges…

D’efièch, Abelard representa un cèrt individualisme de la pensada, tant d’un ponch de vista teorica coma practica, ja que critiquèt las practicas de la Glèisa quand li semblavan de s’alonhar de l’ideal evangelic. Per astre, el foguèt pas jamai executat perque se saupèt trobar de poderoses protectors, mas condemnat per dos concilis, los de Soissons en 1121 e de Sens en 1140, per de sospièchas d’eretgia, jutjat indesirable per de companhs monges, errèt de monastèri en monastèri e d’escòla e d’escòla. Pasmens, poguèt trobar un salvament dins sos libres, dins sa fe prigonda e dins la comunautat del Paraclet, que la fondèt el meteis, mas que venguèt una abadiá de femnas administrada per Eloïsa, sa molhèr que l’aimèt tota sa vida malgrat la separacion.

5.-  Manifestèt una pensada tant avançada que son òbra completa foguèt sonque publicada a comptar de 1616, unes cinc sègles après sa mòrt. Trobam de manca de personas coma Pèire Abelard uèi?

Nascut al mièg de la feudalitat, de las monarquias, de pressions socialas duras e de còps arbitràrias, fàcia a d’autoritats eclesiasticas que se mostravan de còps despietadosas, Pèire Abelard saupèt restar liure, e nòstra epòca, coma tota epòca, a besonh d’aquel genre d’esperit liure, que revendique de pensar racionalament en tota libertat. Tanben foguèt un grand autor, entre poesia, autobiografia, escriches filosofics e teologics: nòstre temps, coma tot temps, a besonh de pensadors qu’assagen de far avançar nòstra paura umanitat.

6..- Foguèt tant avançat a son epòca que Beneset XVI lo defendèt en 2009…

Mas que ieu sàpia, aquel papa conservator lo defendèt indirèctament, en recordant l’oposicion entre Pèire Abelard, lo racionalista del subjècte, e Bernat de Claravals, defensor intransigent de la fe, que l’acusèt e lo faguèt condemnar en 1140. Almens Beneset XVI reconeguèt que foguèt un grand pensador, que finiguèt sa vida en patz amb la Glèisa. Imagini que lo papa èra tanben conscient que sens Abelard i auriá pas agut Tomàs d’Aquin (1225-1274), lo teologian qu’articulèt la fe amb la rason, grand mèstre de la filosofia scolastica.

7.- Perqué justament un catalan, Nicolau d’Olwer, escriguèt un libre sus Pèire Abelard ?

Me seriá malaisit de ne dire melhor que Josep Batalla, ongan guierdonat del prèmi Prat de la Riba de l’Institut d’Estudis Catalans, l’editor de son òbra sus Abelard, dins son prefaci de l’edicion francesa, mas cresi que cal aver al cap l’idèa que Nicolau d’Olwer èra un saberut umanista, afogat d’istòria e de filosofia, que s’interessèt a fòrça domenis, dont las literaturas anticas e medievalas. Me demandi tanben s’aquel republican catalanista que foguèt constrench a l’exili pel regim franquista s’èra pas un pauc identificat a Abelard, que tanben errèt una bona part de sa vida per escapar a la persecucion.

8.- Quins son vòstres projèctes actuals? Cossí reviratz de grands libres, mentre que siatz ensenhaire  e ajudatz totjorn de lengas minorizadas coma l’occitan o lo catalan?

Es lo primièr còp que tradusi un libre en catalan d’aquelas dimensions, e vos confèssi que m’agradariá de contunhar aital. Per exemple, Josep Batalla publiquèt un excellent obratge sus un autre filosòf crestian, Ramon Llull, e se tot va plan, poiriá èsser un bèl projècte. D’un biais general, assagi d’ajudar coma pòdi l’occitan, qu’ensenhi, lo catalan, e las lengas minorizadas.  Es un astre d’o poder far. Mas es verai que cal gerir lo temps que ne dispausam!

LIGAMS

Cap a l’edicion origina del libre: https://obradoredendum.cat/catalog/pere-abelard-un-humanista-del-segle-xii/

Cap a la traduccion francesa : https://classiques-garnier.com/pierre-abelard-un-humaniste-du-xiie-siecle.html

CORTA BIOGRAFIA

Nascut en 1973 e format a l’Escòla Normala Superiora de París, Gerard Joan Barceló ensenha lo francés, las lengas classicas e l’occitan. S’interèssa dempuèi sa joventut en Corsega a las problematicas de las lengas minorizadas, çò que lo mena cap a las questions de traduccion, e fa lo corrector de publicacions occitanas coma Jornalet e Sapiéncia Occitana.

Una entrevista de Christian Andreu