LO REIALME PERDUT

CAM.- L’istòria medievala d’Afganistan, mai que mai pendent lo sègle XIVn, es plan desconeguda per fòrça abitants de la planeta. Lo reialme d’Afganistan medieval foguèt contrarotlat per una dinastia curda, resistiguèt l’ataca mongòla e pùei desapareguèt de l’istòria.

Pendent la decada de 1260, los Karts d’Herat avián ja luchat en Afganistan. Un d’aqueles Kart, nomenat Shams al-Din, segon l’istorian Timur Khan, escriguèt la cronica Tarikh-nama-yi Herat (“Libre d’Istòria d’Herat) en 1321 e ja descriguèt la region afganesa. Es lo primièr còp que la paraula Afaganistan foguèt jamai usada.

Mas l’Afganistan del sègle XIIIn es pas lo meteis que lo d’uèi lo jorn. Car lo nòm tanben fasiá referéncia al baluchistan paquistanés. Lo nòm utilizat foguèt, cossí avèm ja dich, Tarikh-nama. Pels mongòls formava tanben part del sieu empèri, mas reconeissián que contrarotlavan pas plan lo territòri. Pr’açò lo Grand Can Möngke (1251-1259) i lancèt divèrsas campanhas militaras. Puèi balhèt la region a Shams al-Din Kart.

Segon aquela cronica, Shams al-Din envièt una letra a totes los dirigents afganeses per soslinhar qu’ara el contrarotlava tot Afganistan. Totes los senhors locals del país o acceptèron. Totun, segon Malik Shahanshah, Shams al-Din deviá leialtat als Mongòls, mas jamai aviá pagat cap talha. En mai d’aquò, segon qualcunas fònts, una familha auriá contrarotlat Afganistan dempuèi ja fasiá doas generacions e auriá una origina curda.

D’un autre costat, qualcunes senhors locals afganeses acceptèron pas lo crontraròtle de la familha curda. Ja a l’epòca èran identificats coma de pashtons. Pels curdes que contrarotlavan lo país, los afganeses doncas èran «  de personas sens de paur, sens d’ostal, que raubavan totjorn, violents e que podián demorar al servici de qualcun per pas gaire d’argent ».

Aquelas èran las caracteristicas de l’eròi iranian de l’epòca anciana Rustam. Mas demòra clar que pels curdes los afganeses èran totjorn revoltats e que caliá ésser en guèrra totjorn contra eles. Benlèu pr’açò al-Din conquistèt divèrses castèls e de biais salvatge. Quora caliá atacar lo castèl d’Almar, al-Din ordonèt : « lo talhar en dos, e que 50 personas demorèssen sens d’uèlhs, 50 sens de mans e pès, 50 sens d’aurelhas e nas e 300 recebèssen de còpsamb de pals. Los autres podián demorar al servici d’al-Din ».

Lo país dels castèls

Afganistan alara aviá fòrça fortalesas. Lo terren e las montanhas ajudavan plan a aver un país plen de revòltas. Segon lo castèl, caliá un sètge d’entre 7 e 60 jorns per lo conquistar. Segon Timur Khan, qualcunes foguèron atacats amb de catapultas que lençavan de fuòc. E un grop de 2.000 afaganeses que viviá d’atacar Índia foguèt reduch tanben per al-Din.

Foguèt justament Shams al-Din’s qui finiguèt aquela dinastia curda. En 1254 e 1255 auciguèt los curdes Malik Shahanshah e lo sieu filh Malik Bahramshah. E aital poguèt dintrar dins la capitala, Mastung sens de lucha.

Puèi ordonèt aucir 90 senhors e nòbles afganeses. Los curdes foguèron decapitats. E los caps foguèron enviats per totas las direccions per avisar de çò que podiá far lo nòu senhor d’Afganistan. Tota aquela violéncia fa pensar que l’administracion poguèt sortir gaire en defòra de Mastung, la capitala. Segon Lawrence G. Potter, “i aviá de regions plan luenhas e que òm voliá pas, vertadièrament, conquistar e administrar. E aquò demorèt aital fins a la fin d’aquel reialme, quora Afganistan finiguèt a l’ora d’estar present a las mapas dels païses estrangièrs, al sègle XIVn ».

Fotografia Principala: Afganistan Matters/CC.