L’ARBRE DE FILOSOFIA D’AMOR DE RAIMOND LLUL
Christian Andreu.- Sonque assajar de descriure l’òbra de Ramon Llul (1232-1316) ja es de besonh tota una enciclopèdia. La sieuna vida foguèt, dempuèi lo moment que decidiguèt de començar a escriure (pr’amor qu’abans, quand èra jove, aguèt una familha amb femna e filhs e escriguèt pas) estonanta. I a pas cap moment que demorèsse en un luòc o escriguèsse pas e benlèu la sieuna òbra es tan rica e divèrsa pr’açò, car escriguèt sus filosofia, teologia, dret, medecina, astronomia, logica, retorica, geometria…
Raimond Llul es uèi considerat coma un dels màgers escrivans europèus de l’edat medievala pr’amor del nombre de libres escrits (son conegudas uèi 260 òbras dont 57 en catalan e 37 en catalan e latin e la rèsta en latin) mas atanben pr’amor de la importància de la sieuna pensada filosofica. Foguèt escrivan e trobador. Escriguèt en catalan, en occitan, en latin e en aràbi e tot amb la tòca d’espandir las frontièras religiosas del cristianisme, la sieuna unica e darrièra tòca personala.
Llul foguèt restacat pendent fòrça annadas amb la cort de Jacme, filh de Jacme Ir, que seriá lo primièr rei crestian de Malhòrca. Nascut en aquela illa en 1232, causiguèt trabalhar per Dieu e renunciar a la sieuna familha e amics aperaquí la mitat de la sieuna vida. Quora comencèt a escriure.
Celèbras son òbras sieunas coma l’Òrde de Cavalariá (1275) o encara Vida Coetanea, a mai de l’Arbre de Filosofia d’Amor. Los sieus amics de Barcelona conselhèron visitar París per poder espandir lo cristianisme entre non crestians. Aprés 9 ans d’estudi en Malhòrca de la lenga aràbia – Llull anèt pas a estudiar a l’Universitat – comencèt a escriure e parlar en aquela lenga e visitèt, fins a 3 còps París per demanar d’ajuda intellectuala.
Una òbra escricha en mai d’una lenga
En 1270 Ramon Llul comencèt a escriure lo Libre de Contemplacion de Dieu – un milion de paraulas – en aràbi, catalan e latin. Aital volguèt ordenar las sieunas idèias per convèncer los non crestians. Lo libre deuriá èsser un metòde per convertir los infidels. Amb la logica, la metafisica aristoteliana e la fisica grèga cerquèt çò de comun del cristianisme, l’islam e lo judaisme.
Entre 1283 e 1289 escriguèt, a mai, dos romans; Romand d’Evast e Blanquerna e lo Libre de Meravilhas. En 1289 visitèt París. Foguèt brica comprés. I tornèt en 1299 e encara en 1311. Lo darrièr còp l’Universitat de París foguèt d’acòrd amb la sieuna sapiéncia scientifica e l’ajudèt a demanar un permís papal per crear divèrsas escòlas en divèrsas lengas per convertit los infidèls. Aquel meteis an lo papa Clement Vn li balhèt la rason.
En 1295 escriu l’Arbre de la Sciéncia e en 1299 Jacme IInd d’Aragon l’autorizèt a predicar en de sinagogas e mosquetas catalanas. Mas Llull aviá pas pro amb aquò e visitèt Sicília en 1313 e, puèi, Tunis e Bugia (Africa del nòrd). Ailà capitèt plan, tan, que los dirigents religioses islamics demanèron al soldan de l’enviar a preson. Llull aviá 70 ans. Foguèt, pasmens, exilat.
Raimond Llull tanben visitèt Chipre (1301) e Tèrra Santa. En 1309 foguèt enviat a preson en Bugia pendent mièg an. Las sieunas darrièras òbras escritas son de 1315, quand aviá 84 ans. Un an puèi moririá, mas daissèt una escòla filosofica europèa que demorariá sègles.
L’Arbre de Filosofia d’Amor
Un dels pus celèbres libres de Ramon LLul foguèt escrit en París en 1298. Es l’Arbre de Filosofia d’Amor. A París, Llull escriguèt fins a 12 libres entre 1297 e 1299. Lo libre, ara tornat a editar, es un joièl de la literatura medievala europèa e catalana.
Sonque començar lo libre, Filosofia d’Amor es trista pr’amor que Filosofia de Saber a mai d’afogats; cal doncas ajudar a espandir la sciéncia amb amor e aimar mai. Lo libre es devessit en 7 parts (racinas, tronc, brancas, rams, fuèlhas, flors e fruta).
Al libre, Ramon Llull escriguèt un dialòg entre Dieu (l’aimat) , l’Òme e l’Amor. La tòca èra far arribar al legeire a Dieu a travèrs de divèrses conceptes o principis (duracion, poder, volentat, vertat, glòria…). La tresena part del libre son 153 combinacions binarias d’aqueles 18 principis amb de frasas per dire cossí aimar Dieu. Tanben i a lo roman cuèrt d’Aimat, Amor e Aimant (l’amic). Pasmens, lo dieu de Llull es pas sonque crestian pr’amor que totjorn fa referéncia als 3 dieuses. Lo libre foguèt escrich amb la tòca d’arribar a Dieu tanben amb lo Cant de Ramon, un poèma autobiografic (1298) que finís lo libre.
Ara los aimants de la literatura medievala pòdon l’aver en çò de Liber Millenium, pr’amor que ne foguèt editada una còpia drecha o facssimil. Lo libre es la version latina qu’encara es a París. En 1376 l’Inquisicion enebiguèt lo libre e 20 òbras mai de Llull. Pasmens, en 1419 Roma publiquèt una sentència absolutòria.
Lo libre a 3 illustracions del Libre de Gentil e los tres Savants e la còpia ara editada includís l’Arbre de Filosofia d’Amor, lo Cant de Ramon e lo Libre del Gentil e los tres Savants. Es escrich en doas colomnas.
Lo libre e las idèias de Raimond Llull demorèron sègles en Euròpa. En 1633 foguèt fondat lo Collègi de la Sapiéncia en Malhòrca. La sieuna tòca èra espandir la filosofia de Llull. Uèi aquel collègi es la Biblioteca Diocesana de Malhòrca.
Se la filosofia de Llull ja es per ela meteissa estonanta e unica, lo libre tanben a una valor plan nauta pr’amor qu’es la còpia balhada al rei francés Felip IVn per un afogat de Llull, Le Myèsier. La polemica sus la sieuna filosofia demorèt fins a 1960 pr’amor qu’encara alara cèrts sectors de la glèisa catolica comdemnavan las sieunas idèias. Cossí que siá, es un libre medieval universal plan polit que, se volèm, ara ne podèm gaudir dirèctament pr’amor de la nòva edicion de Liber Millenium.
