QUAND TEOTIHUACAN ENVASIGUÈT LO PAÍS DELS MAIAS
CAM.- Fins fa pas gaire se coneissiá pas cossí fondèt l’anciana vila de Teotihuacan (300 a.C – 850 d.C) lo sieu empèri en America centrala. Mas la recerca actuala dels darrièrs ans entraïnèt poder descobrir divèrsas d’aquelas conquistas, mai que mai, a la region màia. Per ansin, uèi ja es conegut quan e com los teotihuacans ataquèron e conquistèron divèrsas vilas màias dont Tikal.
Uèi es conegut que lo 14n rei de Tikal aguèt coma nom Chak Tok Ich’aak (Granda Urpa d’Onça). Chak Tok Ich’aak bastiguèt un palais que foguèt conservat e fach màger per divèrses reis màias posteriors. Lèu venguèt lo nuclèu de la vila de Tikal.
Pasmens, la biografia de Chak Tok Ich’aak, es pas encara gaire coneguda uèi lo jorn. Es conegut que foguèt assassinat lo 14 de janvièr de l’an 378 a.C. Aquel meteis jorn arribèt a Tikal Siyah K’ak’ (‘Nais lo Fuòc’) dempuèi l’oèst amb una armada qu’uèi los istorians creson que foguèt entierament teotihuacana.
Tanben es conegut que, abans de dintrar a Tikal, la vila màia, auriá demorat qualcunes jorns a El Perú, un vilatge situat a l’oèst de Tikal. I èra lo 8 de genièr d’aquela annada. D’escrituras de l’estela 31 de la vila de Tikal confirman qu’èra lo Senhor d’Occident.
Siyah K’ak’ foguèt, çò dison los darrièrs estudis istorics publicats, un general estrangièr (pels màias) representat amb un senhal o glif plan desparièr dels glifs tipics màias. Lo senhal es una amassada del glif lençasagetas a mai d’un chòt, e es lo meteis que lo que representa la vila de Teotihuacan.Segon mai d’un istorian, encara poiriá èsser que lo Chòt lençasagetas foguèsse lo meteis rei de Teotihuacan.
L’envasion teotihuacana del país dels màias
Segon las donadas actualas dels istorians, Siyah K’ak’ dirigiguèt una envasion de Tikal e conquistèt la vila e capturèt lo sieu rei, que foguèt lèu lèu executat. Siyah K’ak’ auriá recebut l’ajuda d’una poderosa familha màia de Tikal, enemiga del rei màia. Pas gaire après d’aqueles faches un grop indigèna teotihuacan demorava prèp del complèx arquitectonic de Tikal conegut uèi amb lo nom de Mond Perdut, çò que confirmariá aqueles faches istorics.
La conquista de Siyah K’ak’ de la vila de Tikal foguèt, totun, pas unica al mond màia. Tanben conquistèt d’autras vilas màias coma Uaxactún, on venguèt rei. Mas auriá pas demorat coma nòu rei de Tikal, malgrat la conquista d’aquela vila màia. Sonque mens d’un an après d’aqueal envasion lo filh del Chòt Lençasagetas, Yax Nuun Ayiin I (primièr crocrodil), venguèt lo 15n rei de Tikal, encara un mainatge.
Yax Nuun Ayiin I foguèt rei de Tikal pendent 47 ans mas contunhèt d’èsser lo vassal de Siyah K’ak’, almens quora aquel demorèt viu. Tanben es conegut uèi que Yax Nuun Ayiin I maridèt una femna de l’anteriora dinastiá de Tikal e poder aital contunhar en tot gobernar Tikal quora arribèt lo moment de balhar la corona reiala al sieu filh Siyaj Chan K’awiil II. Segon tot aquò Teotihuacan foguèt doncas un empèri que poguèt pas resistir l’usatge de la violéncia, cossí èra normal a l’epòca.
