LA BATALHA DE MORVEDRE (1412)
CAM.- La batalla de Morvedre, tanben coneguda amb lo nòm de Batalha de Murviedro o encara del Codolar, passèt en 1412 e foguèt la resulta de la lucha tre Ferran d’Antequera, que seriá puèi lo nòu rei d’aquel reialme (mas qu’aperteniá a la dinastiá dels Trastamara castelhans) e Jacme II d’Urgèl – qu’aviá dreches familhals catalans a la corona -. La batalha se debanèt al reialme de Valéncia sonque doas annadas après la mòrt del darrièr rei catalan d’Aragon Martin I (1410).
Après morir Martin Ir, arribèt un periòde que demorèt 2 ans sens un clar candidat per èsser lo nòu rei de Catalonha (Comte), Aragon, Valéncia, Balearas, Corsega, Cerdenha e Napòls. Justament lo periòde venguèt plan complèx pr’amor que i aguèron fins a 5 candidats ; Loís d’Anjau, Anfòs de Gandia, Jacme d’Urgèl, Ferran d’Antequera e Frederic de Luna.
La causida d’un nòu rei
Amb aquel panorama, aragoneses, catalans e valencians (los balears apertenián al reialme catalan) decidiguèron causir un nòu rei. Foguèron cridats totes los reialmes a un parlament general. Mas la noblesa demorava plan devessida. En Aragon i avián los Urrea e encara los Luna. Los primièrs volián Loís d’Anjau e los darrièrs Jacme d’Urgèl. Curiosament a Catalonha jamai i aguèt cap lucha per un o altre candidat.
Al reialme valencian i avián tanben los Vilaragut, afogats de Jacme d’Urgèl. Mas pas tots i èran d’acòrdi. Lo gobernador del reialme tanben o voliá mas ataquèt e plan las libertats e costumas valencianas e doncas creèt fòrça enemics per la siá causa. E una d’aquelas luchas passèt prèp de Morella, a Morvedre. Las armadas de Jacme d’Urgèl e de Ferran d’Antequera i arribèron per i batalhar. Mas lo monje Sant Vicent Ferrèr poguèt arrestar la batalha.
Mas la batalha, fin finala, poguèt pas èsser arrestada. Lo virrei de Valéncia, Bellera, afogat de Jacme d’Urgèl e dins la vila de Morvedre volguèt atacar l’armada de Ferran d’Antequera, en defòra de la vila. L’armada castelhana arribèt a Centelles per ajudar los afogats d’Antequera. E valencians, castelhans e aragoneses esperèron a Morvedre (uèi Sagunt) lo començament de la batalha.
Segon Geronim Zurita, cronicaire reial ; Ambedoas armadas ordenèron plan l’infantariá e la cavalariá e encara escotèron un enviat papal que demanava patz. Lo gobernador Bellera causiguèt la guèrra e malgrat aquò envièt l’armada d’afogats de Jacme d’Urgèl per un camin plan estrech tre la còsta e lo Grau. « La batalha foguèt òrra e los valencians foguèron desbrandats ; fins a 400 cavalièrs e 15.000 òmes d’infantariá. D’aquestes mai de 3.000 moriguèron e 1.500 anèron a preson. Tanben i moriguèt lo gobernador Bellera e encara fòrça d’autres nòbles valencians ».
Encara en l’an 1888 l’istorian Chabret confirmèt que « lo 27 de febrièr de 1412 l’armada valenciana foguèt desfacha per la castelhana a Centelles. Mai de 1.000 valencians moriguèron e plan mai anèron a preson. La batalha foguèt apuèi coneguda coma la Batalha de Morvedre ». Segon semblariá, los valencians esperavan l’arribada de mai de 400 gascons qu’arribèron pas a temps.
Uèi fòrça istorians considèran que la batalha de Morvedre entraïnèt la fin de las demandas de Jacme d’Urgèl al tron d’Aragon. Valéncia tota demorèt conquistada per Ferran d’Antequera. Tot lo poder del reialme passèt als castelhans. Tanben los qu’abans avián balhat sosten a Jacme d’Urgèl. Puèi aragoneses e catalans tanben acceptèron la causida d’Antequera coma nòu rei, causit a Casp aquel meteis an.
Jacme d’Urgèl, malgrat aquò, encara se revoltèt en 1413, mas après lo Sètge de Bunyol aguèt pas pus d’afogats a Valéncia. La batalha aviá entraïnat la lucha de mai de 400 cavalièrs e 15.000 òmes d’infantariá valencians contra 550 cavalièrs e 300 òmes d’infantariá valencians, aragoneses e valencians. E la pèrda de mai de 2.000 cavalièrs e soldats valencians a Morvedre cambièt l’istòria d’aquel reialme per totjorn.
Fotografia Principala: Joan Banjo/CC
