L’AZARD MEDIEVAL E L’OCCITAN

Francesc Sangar.- Las primièras mòstras de tèxtes escriches en de lengas romanicas son abitualament de fragments dins de tèxtes escriches en latin (la lenga de la cultura pendent la Nauta Edat Mejana). Pensam a las “Omelias d’Organyà”, un dels primièrs tèxtes en catalan, que son de comentaris als fragments evangelics escrits en latin. Una de las mòstras mai ancianas en lenga occitana es lo tèxt nomenat “Las sòrts dels Apòstols” (lo “Pergamin de Còrdas”), trobat a la meteissa vila de Còrdas, al departament del Tarn.

Devèm primièrament explicar que pendent l’Edat Mejana, endevinar lo futur èra enebit per la Glèisa catolica, cossí explicava la meteissa Bíblia, al libre del Deuteronòmi. Èra considerat un acte de mascariá e deviá èsser perseguit. Segon la meteissa Bíblia, tanben foguèt una de las errors del rei Saül, que demandèt d’ajuda a una endevinaira, e que provoquèt que Dieu repudièsse lo sieu reinatge.

Mas las personas èran interessadas en descobrir quins eveniments personals o collectius succedirián. Amb aquelas circonstàncias, una tecnica que preteniá esquivar las proïbicions eclesiasticas foguèt utilizada. Se basava en prononciar una question a Dieu, a la Vèrge Maria o als sants, e de contunh dobrir una pagina per azard de la Bíblia, legir los sieus versets e trobar dins d’eles qualque responsa a la question somesa. L’expression en lenga latina èra “Sortes sanctorum”.

Divèrsas tradicions

Segon dison qualques tradicions Simon de Montfòrt, lo cap militar de la Crosada contra los Albigeses, decidiguèt d’intervenir en aquela guèrra après dobrir una pagina de la Bíblia per azard, ont apareissiá un verset qu’incitava a la defensa de la fe.

A “Las sòrts dels Apòstols” trobam cinquanta sèt versets dels Evangèlis, amb una estructura de “fils”, que foncionavan coma una sòrta d’oracles qu’èran utilizats per respondre a de questions que presagiavan lo futur o qu’animavan los usatgièrs a decidir se èren inquiets. La persona interessada esculhiá un d’aqueles cinquanta sèt fils a l’azard e decidissiá segon las explicacions e lo meteis verset.

Aqueles cinquanta sèt versets tractan de tèmas divèrses e devián èsser utilizats sustot per de personas de la nauta societat. L’utilizacion de la meteissa Bíblia coma font limitava quina critica eclesiastica que siá, malgrat las proïbicions pendent los sègles V e VI que contunhavan de repudiar los assages d’endevinar lo futur, considerat coma un pecat.

Mejançant aquel pergamin, podèm conéisser las inquietudas de la societat occitana de l’epòca e los besonhs de la populacion de recebre qualcunas responsas que foguèsson pas las pregàrias abitualas e los conselhs dels capelans.

Mas aquel pergamin es tanben interessant en l’orbita lingüistica per conéisser l’occitan de l’epòca, en un clima qu’èra pas ligat a la cultura trobadoresca. Una epòca ont la lenga èra pas consolidada totalament e qu’es una mòstra de l’occitan parlat, sens dispausar encara de nòrmas ortograficas o de gramaticalas.